Minęło 20 lat od pierwszego wydania „Drzew i krzewów" w 1979 r. Drugie wydanie, niezmienio­ne, ukazało się w 1991 r. i zostało już wyczerpane. Przygotowałem następne, dość gruntownie zmie­nione. Wprowadziłem alfabetyczny porządek opi­sywanych rodzajów, gatunków i odmian, czego do­magało się wielu czytelników. Dodałem opisy kil­kudziesięciu nowych gatunków i odmian, jakie ostatnio pojawiły się u nas w uprawie i w produkcji szkółkarskiej. Dotyczy to szczególnie takich rodza­jów, jak: cyprysik (Chamaecyparis), żywotnik (Thu-jd), jałowiec (Juniperus), cis (7axus), klon (Acer), magnolia (Magnolia), różanecznik (Rhododendron) i inne. Dokonałem też pewnych zmian w opisach rodzajów, gatunków i odmian. Uwzględniłem nowe wiadomości i obserwacje z ostatnich lat, dotyczące przede wszystkim zastosowania i wymagań siedli­skowych drzew i krzewów.

W niektórych przypadkach zostały zmienione na­zwy łacińskie gatunków i odmian na nowe, odpo­wiadające obowiązującym obecnie zasadom nomen­klatury botanicznej (Międzynarodowy Kodeks Nomen­klatury Botanicznej wydany przez Instytut Botaniki PAN w Krakowie w 1993 r.). Nazwy odmian upraw­nych (kultywarów) wzorowane są przeważnie na pracy H. J. van de Laar i R C. de Jong Naamlijst van houtige gewassen (Boskoop 1995).

Książka ukazuje się w nowej szacie graficznej. Obok rysunków i czarno-białych fotografii z pierwszych jej wydań, została wzbogacona o liczne fotografie kolorowe.

Okres ostatnich kilkunastu lat zaznaczył się widocz­nym w całym kraju wzrostem zainteresowania co­raz szerszych rzesz społeczeństwa uprawą drzew i krzewów. Nastąpiło to głównie dzięki otwarciu się Polski na Zachód, możliwościom swobodnych wyjazdów do krajów o wysokiej kulturze ogrodni­czej i gotowości przeniesienia widzianych tam wzo­rów na nasz grunt. A grunt ten okazał się szczęśli­wie podatny, bo żywo rozwija się indywidualne

budownictwo mieszkaniowe i rekreacyjne, urządza­ne są i otaczane zielenią nowe rezydencje oraz osie­dla willowe, a także, choć wolno, ale odbudowywa­ne są stare założenia parkowe. W całym kraju licz­ne szkółki drzew i krzewów ozdobnych oferują do sprzedaży szeroki asortyment odmian. Już nie tyl­ko w kolekcjach ogrodów botanicznych i arbore-tów spotkać można rzadkie u nas gatunki i odmia­ny. Powstają, podobnie jak w krajach Europy Za­chodniej, bogate, prywatne kolekcje drzew i krze­wów, gromadzone przez osoby zawodowo związane z uprawą tych roślin (np. właścicieli szkółek) lub przez miłośników rzadkich gatunków i odmian. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się drzewa i krzewy iglaste oraz rośliny wrzosowate i one są naj­częściej produkowane w wielu szkółkach.

Nowym zjawiskiem są arboreta leśne, powstające przy regionalnych Dyrekcjach Lasów Państwowych (Glinna k. Szczecina, Wirty na Pomorzu Gdańskim, Kudypy k. Olsztyna, Ślizów k. Sycowa i inne).

Nawet warunki klimatyczne uległy w okresie ostat­nich dwóch dziesięcioleci wyraźnym i korzystnym dla roślin zmianom. Obserwujemy ocieplenie kli­matu, a co dla uprawy wielu obcych drzew i krze­wów ma szczególne znaczenie, trwa seria bardzo łagodnych zim, bez dłuższych okresów spadku temperatury do niebezpiecznego dla wielu drzew i krzewów poziomu -30°C. To sprawia, że z powo­dzeniem uprawia się w parkach, w przydomowych ogrodach, a także w różnych kolekcjach dendro-logicznych takie rośliny, które dawniej znaliśmy tylko z literatury lub można je było podziwiać w krajach o łagodnym klimacie. Nawet tak wraż­liwe na niskie temperatury gatunki jak cedry (Ce-drus), cedrzyńce (Calocedrus), cyprysowce (Cupres-socyparis), szydlice (Cryptomeria), magnolie (Magno­lia) i różaneczniki (Rhododendron) spotyka się co­raz częściej w wielu ogrodach i kolekcjach den-drologicznych. Osiągają one niespotykane dotych­czas rozmiary, a nawet obradzają dobrze kiełkują- 7 ce nasiona. Cedrus Itbani w Wojsławicach osiągnął 20 m wysokości i zawiązuje szyszki z pełnymi na­sionami.

Wszystko to skłoniło mnie do poszerzenia listy opi­sywanych w książce gatunków i odmian.

Dobór gatunków i odmian obejmuje nie tylko pod­stawowe drzewa i krzewy, powszechnie u nas sa­dzone. Zamieściłem także wiele gatunków rzadkich, spotykanych głównie w kolekcjach ogrodów bota­nicznych i arboretów. Część z nich pozostanie na pewno w kręgu zainteresowania amatorów i miło­śników oryginalnych roślin, lecz i one, moim zda­niem, zasługują na bliższe poznanie.

W opisach gatunków zwracam szczególną uwagę, poza charakterystyką morfologiczną, na wymaga­nia glebowe i klimatyczne oraz przydatność do róż­nych typów zieleni. W przypadku niektórych ga­tunków piszę także o groźnych chorobach, które ostatnio występują coraz częściej, np. rdza porzeczkowo-wejmutkowa na sośnie wejmutce i pokrew­nych jej sosnach czy zamieranie pędów jałowców wywoływane przez grzyb Phomopsis juniperowora. Książka przeznaczona jest przede wszystkim dla studentów kierunków związanych z zadrzewienia-mi (urządzanie terenów zieleni, architektura krajo­brazu i in.).

Adresowana jest też do szerokiego grona osób zainteresowanych uprawą drzew i krzewów ozdobnych, szczególnie do amatorów i miłośników rzadkich i oryginalnych roślin, do właścicieli przy­domowych ogródków, także do wszystkich, którzy zajmują się rozmnażaniem roślin drzewiastych i produkcją szkółkarską oraz projektowaniem zało­żeń ogrodowych. Niektóre opisywane tu gatunki (jodły, sosny, świerki, modrzewie) to typowe drze­wa leśne, a więc dla leśników książka ta również może być interesująca.

W opisach drzew i krzewów nie ustrzegłem się za­pewne błędów i subiektywnych ocen, zwłaszcza war­tości ozdobnych, stopnia wytrzymałości na różne stresowe czynniki środowiska itp. Oceny te opieram w znacznej mierze na własnych, wieloletnich obser­wacjach bogatych kolekcji drzew i krzewów w Arboretum Kórnickim.

W tym miejscu pragnę podziękować moim Szanow­nym Kolegom — Jerzemu Tumiłowiczowi i Jerze­mu Zielińskiemu za przejrzenie maszynopisu książ­ki i poczynienie wielu cennych uwag. Składam również podziękowanie mojej córce Mag­dalenie Krystowskiej za precyzyjne wykonanie ry­sunków liści.

AUTOR Kórnik, lipiec 2000 r.